START
WYDARZENIA
FILIPÓW
TURYSTYKA
FIRMY
MULTIMEDIA
OGŁOSZENIA
GKS ROSPUDA
LINKI
MAPY
HISTORIA
FOTOGALERIE
FOTOGALERIA
ARCHIWUM
HUMOR Z KSIĘGI
STARA KSIĘGA GOŚCI
KSIĘGA GOŚCI
KONTAKT
Wspomóż leczenie Martynki i Piotrka
INFO
PROGRAM TV
KINO "BAŁTYK"
PKS SUWAŁKI
PRZYDATNE LINKI
Przydatne linki
Linki na skróty
 Stowarzyszenie Rospuda
MAPY
Mapnik
ROSPUDA
www.bakalarzewo.eu

TPZB

www.raczki.pl

Strona ekologów
VIDEO
video
Filmoteka Mariana
Topografia okolic Mieruniszek i Filipowa na podstawie grafiki Erika Jönssona Dahlberga - Bitwa pod miasteczkiem Filipów, 12 października 1656
Wpisany przez Tadeusz Sobuniewski   
Sobota, 22 Październik 2016 23:18

Panorama Bitwy pod miasteczkiem Filipów autorstwa Eryka Dahlbergha opublikowana w dziele Samuela Pufendorfa w roku 1696 nie doczekała się omówienia naukowego. Wzmianki w literaturze mówią, iż Dahlberg w czasie bitwy był przy sztabie głównym Karola Gustawa, nie wiemy więc, kto jest autorem panoramy, czy autor był na miejscy bitwy i kiedy dzieło powstało. Przed przystąpieniem do pracy nasuwało się pytanie, czy rycina jest wiarygodna? W ubogiej ikonografii Suwalszczyzny jest to jedno z najwcześniejszych przedstawień, pożądaną rzeczą było więc, wykonanie badań terenowych polegających na porównaniu elementów ryciny, ze szczegółami topograficznymi w terenie. Cyfrowy zapis dał nową jakość spojrzenia na dawne ryciny, nikt ich jeszcze nie oglądał w takim powiększeniu. Z braku innych źródeł studia terenowe pozwalają ocenić wiarygodność rysunków z XVII w.

W wyniku poszukiwań zaznaczono na panoramie: rzekę Rospudę i ruczaj Jaworek, jeziora Mieruniszki, Garbas, Długie, miejscowości Filipów, Mieruniszki, Szafranki, Zusno, dwór Czostków, młyn wodny na rzece Jawork w okolicy jeziora Garbas, most na Rospudzie w Szafrankach i most na Jaworku. Zgadzają się mokradła, wzniesienia w Mieruniszkach, w tym bardzo charakterystyczna Góra Piaskowa, zgadza się też kierunek głównych dróg.

Panorama Bitwy pod Filipowem Eryka Dahlbergha

Napis na kartuszu:  Bitwa pod miasteczkiem Filipów, 12 października 1656, w której armia króla Szwecji pod dowództwem feldmarszałka Gustawa Ottona, hrabiego Steubocka, pobiła i zmusiła do ucieczki dziesięć tysięcy Litwinów pod wodzą [Wincentego] Gosiewskiego podskarbiego wielkiego [i hetmana polnego litewskiego].

Punktem wyjścia badań było porównanie biegu Rospudy i określenie brodów umożliwiających przejście przez rzekę. Rospuda jest realną przeszkodą do sforsowania. Na wysokości Filipowa rzeka płynie w szerokiej bagnistej dolinie. Możemy założyć że w XVII w poziom wód gruntowych był znacznie wyższy. Prace melioracyjne jakie wykonano w ubiegłych wiekach, polegały na osuszeniu części bagien, w latach siedemdziesiątych XX w. wyprostowano bieg rzeki, wykopano nowe jej koryto, dokonano faszynowania, zasypano część zakoli, zlikwidowano zalewisko młyńskie w Filipowie, poszerzono pas łąk. Bagnisty jej charakter nadal jednak pozostał, na interesującej nas części biegu Rospudy istnieją tylko dwa możliwości bezpiecznego jej przekroczenia w Filipowie i Szafrankach. Oba są zaznaczone jako miejsce ucieczki wojsk litewskich z pola bitwy pod Mieruniszkami.

Porównania terenowe pozwalają też z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazać miejsca gdzie wykonano szkice do ryciny Dahlberga. Były to wzniesienia przy starym gościńcu Mieruniszki–Filipów, za Filipowem przy drodze do Przerośli, w okolicy jeziora Garbaskiego i naprzeciw wsi Szafranki. Są one dokładne w taki sposób, że można rysowane szczegóły topograficzne odnaleźć bez problemów w terenie. Panorama Dahlberga nie jest mapą, ale raczej kolażem charakterystycznych szczegółów terenowych, między rysunkami są luki terenu i przeskalowania detali. Autor rysował tak jak widział z perspektywy jeźdźca na koniu tj. wyżej niż idąc pieszo. Czego nie widział nie narysował (ukryte w dolinie Jezioro Długie). Wszystkie wydarzenia pokazał na jednym scenie, jakby z lotu ptaka.

Fragment ryciny będący autoportretem jej twórców.

Idąc drogą hipotez, załóżmy, iż linia horyzontu ryciny powstała z czterech szkiców, dwa z nich narysowano na wzniesieniu za Filipowem przy skrzyżowaniu dawnego gościńca przeroskiego z obecną szosą. Autor po lewej stronie drogi uczynił postój i naszkicował zalesione wzgórze Rakowskiego Lasu będące w oddaleniu za Jeziorem Rospudą, by zaznaczyć miejsce odnalezienia Księcia Bogusława Radziwiłła. Sylva ubi recuperatur Princeps Radziwil.- lasy gdzie odzyskano księcia [Bogusława] Radziwiłła.

Fragment ryciny przedstawiający Rakowski Las. Napis na rycinie   Sylva ubi recuperatur Princeps Radziwil.
- lasy gdzie odzyskano księcia [Bogusława] Radziwiłła. Zdjęcie współczesne w październikowej aurze.

Następnie patrząc wprost narysował wzgórza przez które wiodła droga do Motul. Ten fragment ryciny otrzymał nazwę: Receptus Lithuanorum a fuga — odwrót Litwinów po ucieczce. Skrót wynosi około 90 stopni, tworzy lukę i zniekształca widok horyzontu. Między tymi elementami znalazły się zagadkowe okazałe zabudowania. Jest to dwór w Czostkowie który można było zobaczyć około 3km dalej jadąc drogą przeroską. Dwór łączy na rycinie te elementy, gdyby autor go nie narysował przy skrócie trudno byłoby wskazać prawidłowe wzniesienie. Rakowski Las do dziś w potocznej mowie nazywany jest lasem szlacheckim.

Fragment ryciny przedstawiający Dwór w Czostkowie.

Dwa następne szkice zrobione są przy moście na Rospudzie koło wsi Szafranki i w drodze do Zusna. Autor umiejscawia na horyzoncie widok płonącej wsi Szafranki i będącej w oddaleniu około 2 km wsi Zusno. Drogą przez wsie pędzą uciekający jeźdźcy. Od Lasu Rakowskiego do wsi Zusno jest około 8 kilometrów, panorama jest zaskakująco szeroka. Czy można więc było wykonać do niej szkice w dniu bitwy.  Aby narysować całą panoramę należało odwiedzić wiele miejsc i naszkicować wiele szczegółów. W przybliżeniu droga jaką należy przebyć by wszystkie miejsca zobaczyć to ponad 20 kilometrów. Obecnie objechanie samochodem i zobaczenie tych miejsc zajmuje około 3 godziny. Autor jadący konno, szukający charakterystycznych szczegółów i szkicujący musiał poświęcić zapewne więcej czasu niż jeden dzień. Nie znamy szczegółów warsztatu autora, nie wiemy czy zachowały się szkice i z jaką dokładnością przeniesiono rysunek na miedzioryt.

Fragment ryciny przedstawiający płonącą wieś Szafranki. Współczesne zdjęcie przedstawia charakterystyczne wzgórze i mokradła doliny Rospudy. Wieś Szafranki zasłonięta drzewami.

Fragment ryciny przedstawiający Miasteczko Filipów

Przez miasteczko Filipów płynie rzeka Rospuda. Domy o miejskim charakterze zabudowy. Wyróżnić możemy dwa duże budynki; kościół z wysoką wieżą i drugi budynek z charakterystyczną wieżyczką na której widnieje chorągiew. Kościół zlokalizowany na osi północ-południe. (obecnie zachód-wschód) Drugi budynek jest za rzeką, chorągiewka może wskazywać że jest to budynek urzędowy (ratusz). Miasteczko spowite kurzem bitewnym i dymem. Przed Filipowem od strony wsi Mieruniszki mokradła rzeczki Filipówki z zaznaczonym zadrzewieniem. Droga z Mieruniszek mija mokradła i prowadzi do Filipowa od południa. ( Podobny bieg drogi możemy odnaleźć na mapie XIX-wieku .)

Fragment ryciny przedstawiający wieś Mieruniszki

Główna droga biegnie z zachodu od lasu na wschód, dalej przy Górze Piaskowej przechodzi przez ruczaj Jaworek, przez mokradła i wznosi się ku wysoczyźnie doliny Rospudy, tam się rozwidla w kierunku brodów w Filipowie i w Szafrankach. Wieś Mieruniszki składała się z dwóch osad. Siedliska rozpoczynają się przy lesie od zachodu (wjazd od Białej Oleckiej) i druga część wsi wschodnia znajduje się przy rzeczce Jaworek. Między osadami znajdują się pola uprawne, mokradła i Góra Piaskowa - charakterystyczne wzniesienia od północnej strony. (Na mapach z XIX i XX wieku Mieruniszki dzielą się inaczej, na Mały i Wielki Koniec, ciągnące się wzdłuż Jaworku, aż za jezioro Mieruniszki ). We wsi nie widzimy kościoła, (wzgórze na którym stoją ruiny kościoła z XVIII w. jest puste i niezabudowane), liczne płoty dzielą pola na warzywniaki.

Góra Piaskowa na rycinie i obecnie. Podpis: Toimenta bellica Suecoruni— działa Szwedów
Przed wzgórzem na rycinie i zdjęciu charakterystyczne mokradła.

Fragment ryciny przedstawiający wzgórza w okolicy wsi Mieruniszki i widok współczesny, brak zabudowań przy lesie.

Działania bojowe

Lokalizacja działań bojowych  na mapie i na rycinie. Autor ryciny patrzy od strony wjazdu do wsi Mieruniszki. Z tej perspektywy widzi bitwę jakby za jeziorem Mieruniszkim.
Kolor niebieski – działania wojsk szwedzko-brandenburskich.
Kolor czerwony – działania wojsk polsko-litewskich

Wojska szwedzko-brandenburskie wychodzą z lasu, ustawiają się w szyki bojowe i wychodzą na pozycje bezpośrednio za Mieruniszkami. Front wojsk Gosiewskiego rozstawił się na wysoczyźnie przy dawnej drodze Mieruniszki-Filipów. Oba wojska przedzielają mokradła, teren nie sprzyja działaniom wojennym. Główne epizody bitewne dzieją się na wolnych od mokradeł skrzydłach. Z badań terenowych można wnosić, że wodzowie widzieli nawzajem swoje armie. Manewr dający zwycięstwo polegał na przeprawie części wojsk szwedzko-brandenburskich przy młynie na Jaworku i uderzeniu na lewą flankę Gosiewskiego. Następnie Szwedzi zdobywają przeprawę w Szafrankach i przechodzą na zachodni brzeg Rospudy. Front wojsk na rysunku wydaje się być przerysowany, nieproporcjonalnie duży. Co ciekawe, lokalizacja wojsk na rycinie jest taka jak stanowiska z II wojny światowej, Armia Gosiewskiego stała tam gdzie są radzieckie okopy a oddziały szwedzko-brandenburskie w przybliżeniu tam gdzie się okopali Niemcy.

Podsumowanie

Panorama wiernie oddaje wiele szczegółów topograficznych. Na uwagę zasługują podobieństwa rysunków z kształtami wzgórz. Zgadza się lokalizacja rzek, jezior i miejscowości. Współcześnie mamy większe zadrzewienia krajobrazu.

Nie wiemy, jak przedstawia się relacja pomiędzy faktycznym przebiegiem bitwy do treści na rycinie. Trudności jakie napotykamy to przede wszystkim odległości. Teren bitwy jest bardzo rozległy. Ustawienie artylerii na rycinie nie zgadza się z opisem przebiegu bitwy. Odległości są zbyt duże by prowadzić ostrzał. Nie zgadza się podpis, miejsce Jezioro Mieruniszkie sygnowano jako mokradła. Autor ryciny nie podpisał innych jezior i rzek.  Ze szczegółów terenowych dziwi brak kościoła w Mieruniszkach.

Odrębną sprawą jest bieg Rospudy w XVIIw, rycina zdaje się potwierdzać teorie zmiany biegu rzeki i wprowadzenia jej ujścia w późniejszym okresie do jeziora Garbas. Zagadkowa jest wielkość jeziora Garbas na rycinie i na rękopiśmiennej mapie Narońskiego z tego okresu, jest ona nieproporcjonalnie mała do obecnej wielkości. Zagadkowy jest brak Jeziora Długiego na rycinie i mapie z tego okresu.

Wykonaną pracę można uwzględnić w działaniach regionalnych. Panoramę Eryka Dahlbergha da się przedstawić jako produkt turystyczny, proponując wytrawnym turystom szlak rowerowy z możliwością odszukania w terenie zawartych na rycinie szczegółów topograficznych. Łącząc walory przyrodnicze dwóch rzek Rospudy i Jaworka, czterech jezior Mieruniszki, Garbas, Długie, Kamienne i Rospuda, piękna polodowcowych pagórków z historią tych ziem.


 
Jak ten czas leci...
Wtorek, 11 Październik 2016 22:15
 
Migawki z Sylwestra
Piątek, 01 Styczeń 2016 21:01
 
Migawki z festynu
Niedziela, 16 Sierpień 2015 10:00



 
Święto Wojska Polskiego
Sobota, 15 Sierpień 2015 18:06
 
Noc Kupały
Czwartek, 25 Czerwiec 2015 22:58
 
Finał
Wpisany przez Administrator   
Poniedziałek, 22 Czerwiec 2015 02:55

Ostatecznie 8 miejsce wywalczyła w finale Coca-Cola Cup w Gdańsku drużyna piłkarzy z Gimnazjum w Filipowie. Bezprecedensowy sukces. Brawa dla chłopaków!

Relację wideo z imprezy w Gdańsku można oglądnąć na kanale YouTube. Mecz Filipowiaków z drużyną ze Skarżyska-Kamiennej rozpoczyna się w 7 godzinie 37 minucie relacji.

Klasyfikacja końcowa Coca-Cola Cup 2015 w kategorii chłopców:

1. Gimnazjum nr 3 z Legnicy
2. Gimnazjum Miejskie nr 1 z Mińska Mazowieckiego
3. Gimnazjum nr 22 z Częstochowy
4. Szkoła Mistrzostwa Sportowego z Łodzi
5. Gimnazjum Mistrzostwa Sportowego nr 3 w Poznaniu
6. Publiczne Gimnazjum nr 5 w Kluczborku
7. Zespół Szkół Publicznych na 1 ze Skarżyska-Kamiennej
8. Publiczne Gimnazjum z Filipowa
9. Gimnazjum nr 12 w Olsztynie
10. Gimnazjum nr 16 z Lublina
11. Gimnazjum Sportowe nr 1 w Szczecinie
12. Gimnazjum z Oddziałami Integracyjnymi nr 3 w Krośnie
13. Gimnazjum nr 2 ze Wschowy
14. Gimnazjum nr 7 w Grudziądzu
15. Gimnazjum nr 2 w Bochni
16. Gimnazjum nr 12 w Gdańsku

Więcej info i fotorelacja z wyjazdu na turniej na stronie Zespołu Szkół.

 
Więcej artykułów…
<< Początek < Poprzednia 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Następna > Ostatnie >>



Radio 5
Instytucje regionalne
wybory2010
buy cialis professional ... online pharmacy