Analiza sądowych ksiąg grodzieńskich z XVIII wieku wskazuje na wyjątkowo dużą liczbę pozwów pochodzących z Filipowa. Pod tym względem to przygraniczne miasto wyróżniało się na tle północno‍‑zachodniej części powiatu grodzieńskiego. Gdy z innych ośrodków znamy jedynie pojedyncze roszczenia, to z Filipowa napływały one niemal corocznie. Rekordziści udawali się do odległego przecież Grodna nawet kilka razy w roku. Mieszczanie filipowscy oskarżali się wzajemnie, występowali przeciwko lokalnemu wójtowi i staroście, a nawet dzierżawcom odległych majątków. Świadczy to o tym, że stanowili silną, dumną i uświadomioną grupę. Bez większych obaw potrafili wystąpić przeciwko staroście, który cieszył się poparciem wpływowych przedstawicieli stanu szlacheckiego. Pokazuje to także, jak wielu mieszkańców Filipowa posiadało ambicje polityczne, dla spełnienia których gotowi byli do dużych poświęceń, a nawet niegodziwości. Sąsiednie miasto królewskie – Przerośl pozostawało daleko w tyle pod tym względem, nie mówiąc o miastach prywatnych – Bakałarzewie czy Raczkach. Z tych ośrodków pozwy pojawiały się sporadycznie. Dość często procesowali się mieszczanie wiżajeńscy, sprawcy także spektakularnych zajść. Wiżajny w porównaniu z Filipowem były jednak spokojną mieściną. Źródeł takiej postawy filipowian należy upatrywać w czasach wcześniejszych, głównie w okresie przełomu XVI i XVII wieku, gdy miasto podzieliło się na dwa przeciwstawne obozy: katolików i arian. Ówczesne, dość dobrze udokumentowane konflikty podsycali też starostowie. Filipów był także świadkiem gorących sporów między proboszczem a starostą około roku 1660. Pozwala to wysunąć tezę, iż zwyczaje, nawet te nienajlepsze, długo potrafią przetrwać w środowisku. Niniejszy artykuł dotyczy waśni, do których dochodziło zaledwie w jednym dziesięcioleciu miasta. Szerszy pogląd na omawiany problem przyniosą dalsze prace badawcze.

Całość przeczytasz w Roczniku Augustowsko-Suwalskim

Stowarzyszenie Na rzecz Rozwoju i Promocji Gminy Filipów od wielu lat organizuje dla dzieci i młodzieży naszej szkoły konkursy o tematyce historycznej. W roku 2013 tytuł konkursu brzmi : ,,Nasze Pogranicze''. Celem konkursu jest utrwalenie dziejów ludzi, rzeczy, miejsc oraz budowli na terenie gminy Filipów. Zachowanie warunków życia w dawnych latach, zwyczajów, obrzędów oraz budowanie bazy materiałów źródłowych z zakresu dziejów historycznych naszych filipowskich ziem. Konkurs ma na celu rozwijanie lokalnego patriotyzmu, a także budowanie więzi społecznej. Oferta konkursowa skierowana jest do uczniów klas IV - VI szkoły podstawowej oraz młodzieży klas gimnazjalnych I - III.

Szczegóły na stronie Stowarzyszenia.

1. PIECZĘĆ HERBOWA MIASTA FILIPOWA, 1645 r

Na wyobrażeniu znajduje się renesansowa tarcza, na której przedstawiony jest rak. Napis na pieczęci zwany legendą zatarty. Pieczęć jest okrągła o średnicy oszacowanej na 29-32 mm.


Następną pieczęcią jest pieczęć sądowa z końca XVIII wieku. Pieczęć jest piękna, tarcza klasycystyczna i wyobrażenie raka wyszły zapewne spod ręki mistrza, pieczęć wyróżnia się urodą spośród innych stempli z tej epoki.

3. PIECZĘĆ HERBOWA SĄDU ORDYNARYJNEGO PIERWSZEJ INSTANCJI MIASTA FILIPOWA, [OKOŁO 1791-1792]

Napis na pieczęci w języku polskim SĄD ORD(YNARYINY) PRIMAE INSTA(NTIAE) MI(A)STA FILIPAWA pisana jest majuskułami wzdłuż liniowej krawędzi pieczęci. Zaczyna się od krzyża, między słowami stoją kropki. Litery I i P w słowie FILIPAWA oraz, zdaje się, A i E są połączone.
W wyobrażenie wkomponowana owalna tarcza, na której przedstawiony jest rak. Tarcza ozdobiona u góry koroną o niejasnym kształcie. Pieczęć ma kształt owalu i rozmiary około 42x37 mm.

Stempel przeznaczony był do pieczętowania aktów sądu miejskiego i miał pełnić, w odniesieniu do większej, rolę pieczęci małej. Wydaje się, że sporządził go inny, słabszy majster.


Symbolika historyczna z pieczęci miejskich została usunięta w czasie zaborów około roku 1822, oczywiście jeśli jeszcze tam była. Natomiast pieczęci sądowych używano do końca istnienia sądu w Filipowie. Prawa miejskie Filipów stracił po Powstaniu Styczniowym. W 1867 roku jej tłok wciąż jeszcze był. Kiedy bowiem Komisja Rządząca Spraw Wewnętrznych Królestwa Polskiego zażądała danych o herbach i pieczęciach miejskich, burmistrz filipowski, odcisnąwszy w laku wzory większej oraz mniejszej pieczęci, wysłał je komisji. W raporcie odnotował poza tym, że dokumentów miejskich w Filipowie nie ma, ponieważ zostały przekazane do zarządu guberni augustowskiej. Komisja Rządząca Spraw Wewnętrznych przesłała otrzymane materiały do Departamentu Heroldii w Petersburgu, w którego zbiorach odciski pieczęci znajduje się dotychczas. Ostatecznie pieczęci sądowe zaginęły w Filipowie, najprawdopodobniej w czasie zawieruchy wojennej w XXw. Po odzyskaniu niepodległości w czasie I i II Rzeczypospolitej na przedstawieniach pieczęci znajdowało się godło narodowe.

Trzej bracia Minkiewiczowie pochodzili z Wilna. Jako oficerowie walczyli w powstaniu kościuszkowskim. Po uwięzieniu Tadeusza Kościuszki przez Rosjan i klęsce powstania przybyli Minkiewiczowie do Filipowa. Tu wybudowali piwnicę przy gościńcu do Garbasia (na późniejszym cmentarzu mariawickim) i złożyli w niej broń własną i swoich oddziałów. Miejsce to znajdowało się w odległości piętnastu metrów od starej gruszy. Wiadomość o ukrytej broni przechowywana była przez cały czas w tajemnicy przed Rosjanami.
A kiedy Polska odzyskała niepodległość, zaczęto sobie przypominać i głośno mówić o ukrytej broni. Dopiero jednak po kilkunastu latach podjęto próbę jej odkopania. Trafiono jednak wówczas na bardzo dużą płytę, która zagradzała wejście. Utrudniało to dostęp do wnętrza i dalsze kopanie przerwano. W następnym roku wznowiono prace nad wydobyciem broni, lecz przyszły wcześnie mrozy i uniemożliwiły kopanie. Potem każdego roku coś innego przeszkodziło w dotarciu do broni i wyjaśnieniu tajemnicy tego narodowego skarbu. Aż przyszła kolejna wojna i zatarła ślady.
O broni Minkiewiczów znów zapomniano.

Autor tej publikacji usuwa wszystkie daty poszukiwań, a wiadomość o ukrytej broni przenosi w świat podań i legend. Powtarza się porządek rzeczy, dzień miniony zamienia się w historię, historia z czasem przechodzi w legendę, legenda w mit. To co było, obraca się w niebyłe i rozsypuje w cień. Broni nie odnaleziono, informacja o jej ukryciu została legendą.
W Książce „Wojsko Kościuszki w roku 1794" wydanej w Poznaniu w setną rocznicę Insurekcji Kościuszkowskiej, Bolesław Twardowski zbiera wszystkie informacje o wojsku walczącym pod dowództwem Kościuszki. Publikuje też rysowane przez Michała Stachowicza malarza krakowskiego postacie żołnierzy. Swoje dzieło opatruje wyjaśnieniem "podłóg wiarygodnych źródeł" pod nazwiskiem malarza dodaje że "żył za czasów Kościuszki". Wszystko po to, by powstańców ocalić od tego, co niesie czas. Bezskutecznie.

Wracając do sprawy ukrytej broni, przywołajmy kilka motywów potwierdzających autentyczność wiadomości.
W XVIIIw. w Filipowie mieszkała rodzina Minkiewiczów, w dokumentach sądowych przewija się postać sławetnego pana Michała Minkiewicza - burmistrza Filipowa w latach czterdziestych. Minkiewiczowie zapewne byli w Filipowie w czasie powstania kościuszkowskiego, aż do XX w. Stąd pochodził Kazimierz Minkiewicz - ojciec generała Henryka Minkiewicza (zamordowanego w Katyniu) i Romualda Minkiewicza (wybitnego międzywojennego naukowca).
W Wilnie mieszkał Wincenty Minkiewicz, piastujący funkcję burmistrza, a zarazem jeden z głównych spiskowców przygotowujących powstanie kościuszkowskie. W powstaniu mogli wziąć udział jego krewni z Wilna i Filipowa. Czy oprócz nazwiska i postawy patriotycznej łączyły oba rody koligacje rodzinne? Zapewne tak.
Po upadku powstania spiskowcy przybyli do posiadłości swych krewnych by rozbroić swe oddziały i przeczekać czas represji. Możliwe jest też inne rozwiązanie - część powstańców postanowiło po złożeniu broni nie wracać do domu, ale wyemigrować za granicę. Stąd łatwo było dostać się do Prus i przez Królewiec drogą morską odpłynąć do Francji, by wrócić do domu w sprzyjającym czasie. Te fakty wydają się być argumentem potwierdzającym prawdziwość opowiadania.
Warto dodać, że nazwisko Minkiewiczów wielokrotnie pojawia się w czasie powstania styczniowego 1863r, ale było to już następne pokolenie walczące o wolną ojczyznę.

Tekst jest wypisem z księgi wizytacji biskupiej Mikołaja Słupińskiego, biskupa grationpolitarnego, sufragana białoruskiego, wizytatora diecezji wileńskiej. Dziś dokument ten określilibyśmy jako wewnętrzny dokument kościoła. Zawiera on opis kościołów, a w szczególności mieści zalecenia, jakie wizytator dał urzędującym księżom. Wizytacji dokonano po potopie szwedzkim w latach 1674-1677.  Pierwsza publikacja tekstu znalazła się w kwartalniku „Litwa i Ruś" w 1912r., jej autor ks. Jan Kurczewski zatytułował ją „Stan kościołów parafjalnych w djecezji wileńskiej po najściu nieprzyjacielskiem 1655-1661 r."  Tytuł jest mylący, gdyż od wojny ze Szwedami i Rosją minęło ponad 10 lat, jest to czas wystarczający, aby naprawić straty materialne. Niemniej dokument jest bardzo cenny historycznie - oddający rzetelnie kondycję lokalnych społeczności.

Filipów 1656 - fragment ryciny „Bitwa pod Filipowem" Erika Jönson Dahlbergh. Widoczna wyniosła wieża kościelna i nieopodal proporczyk powiewający na ratuszu miejskim. Autor był inżynierem i topografem wojskowym, od jego pracy zależało powodzenie w boju wielu ludzi. Zatrudnił go, dopiero co przed bitwą warszawską w lipcu 1656 król szwedzki Karol Gustaw jako wybitnego fachowca. Nie sądzę, by narysował mu w październiku jakąś „lipę", był na to zbyt młody i zbyt ambitny. Nie był obecny w czasie bitwy. Jeśli w późniejszym czasie miał możliwość zrobić szkic Filipowa - na pewno naszkicował kościół.